Hoe spelen stress en trauma’s een rol bij chronische pijn?

Chronische pijn is complex. Soms is er een duidelijke lichamelijke oorzaak, maar vaak past de pijn niet goed bij wat artsen kunnen vinden. Dat kan onzeker maken en vragen oproepen. Daarom kijken steeds meer experts naar twee manieren om pijn te begrijpen: het gevolgenmodel en het oorzakelijk model.

Het gevolgenmodel en het oorzakelijk model

• Mensen met aanhoudende pijn/klachten worden in Nederland standaard begeleid en behandeld volgens het “Gevolgenmodel”. Kernelementen hiervan zijn:
  • De oorzaak van de pijn/klachten is onbekend (als dokters geen/onvoldoende fysieke oorzaak kunnen vinden voor de fysieke pijn/klachten)
  • Als patiënt moet je ‘leren leven met je klachten’
  • Behandelaars proberen je daar zo goed mogelijk in te begeleiden. Dat betekent: leren omgaan met de gevolgen van je pijn/klachten
• Wanneer vanuit een andere insteek naar mensen met aanhoudende pijn/klachten wordt gekeken, vanuit het Oorzakelijk model, zijn medisch onverklaarde klachten vaak wel verklaarbaar. En veelal ook oplosbaar. Mensen blijven niet chronisch ziek, maar kunnen écht herstellen.
  • De kern hierbij is dat onbewuste, verdrongen emoties, stress of trauma de belangrijkste oorzaak zijn van het ontstaan en in stand houden van onbegrepen lichamelijke klachten.
  • Je wordt begeleid in het bewustmaken, voelen en verwerken van deze emoties
  • Daarnaast is er ook aandacht voor andere zaken die meespelen, zoals kennis en overtuigingen, gedrag, je omgeving en gevolgen van de klachten

Hoe stress en ervaringen het zenuwstelsel gevoeliger kunnen maken

Hier lees je hoe stress, spanning en trauma’s invloed kunnen hebben op het zenuwstelsel. Daarbij baseren we ons op een bekend overzicht van 15 opeenvolgende stappen uit de infographic van Curable Health. De stappen geven weer hoe pijn zich kan ontwikkelen én weer kan veranderen.

1. Uitdagende ervaringen in de kindertijd

Het zenuwstelsel leert al op jonge leeftijd hoe het moet reageren op gevaar. Als een kind regelmatig onveiligheid ervaart, worden de hersenen extra alert. Het alarmsysteem raakt sneller geactiveerd.

2. Manieren om als kind uitdagingen aan te gaan

Veel kinderen ontwikkelen patronen zoals perfectionisme (‘alles altijd goed willen doen’) of pleasen (‘altijd anderen tevreden willen houden’). Dat leidt later vaak tot een lichaam dat voortdurend ‘aan’ staat, tot voortdurende spanning en stress in je lijf.

3. Gezondheidservaringen en angst voor pijn

Al in je jonge jaren kunnen medische ingrepen (operaties), onderzoeken, ziekenhuisopnames of verkeerde diagnoses de hersenen al vroeg alerter maken voor pijn. Ze reageren dan sneller op mogelijke gevaren.

4. Dagelijkse stress in het volwassen leven

Wanneer een gevoelig zenuwstelsel veel stress ontmoet, reageert het lichaam vaak met fysieke klachten zoals hoofdpijn, buikpijn, rugpijn, een snelle hartslag of spierspanning.

5. Grote gebeurtenissen in het leven

Verhuizingen, relatieproblemen, verlies, geldzorgen, werkstress of discriminatie kunnen het zenuwstelsel extra belasten. Hierdoor kan chronische pijn ontstaan, of erger worden.

6. Het ontstaan van chronische klachten

Na een periode van overbelasting kan het zenuwstelsel een kantelpunt bereiken. Dan blijven klachten langer bestaan of komen ze terug. Voorbeelden zijn migraine, fibromyalgie, prikkelbare darmklachten, rug- en nekpijn of zenuwpijn.

7. Aangeleerde zenuwpaden

De hersenen leren snel. Hoe vaker pijn optreedt, hoe sneller het zenuwstelsel reageert. Pijn kan daardoor een soort “gewoontepad” worden dat steeds makkelijker geactiveerd wordt.

8. Veranderingen in de hersenen

Als pijn langere tijd aanwezig is, wordt het brein gevoeliger en reageert het sneller op mogelijk gevaar. De hersenen pikken signalen die normaal onschuldig zijn sneller op en geven dan eerder een pijnsignaal af.

9. Pijn beïnvloedt het hele leven

Chronische pijn raakt je beweging, energie, relaties, slaap, werk en zelfvertrouwen. Alles kost meer energie.

10. De neerwaartse spiraal

Als je hersenen én je lijf steeds meer spanning krijgen, worden fijne activiteiten steeds moeilijker. Dingen waar je normaal blij van wordt of die helpen te ontspannen verdwijnen soms uit beeld, waardoor pijn meer ruimte krijgt.

11. Kennis en inzicht geven grip

Begrijpen hoe pijn werkt helpt om het deel van je brein waarmee je nadenkt, plant, afweegt en problemen oplost actiever te maken. Dat deel heet ook wel je rationele breindeel of prefrontale cortex. Dat kan dan weer de pijncirkel doorbreken.

12. Zelfontdekking

Schrijfoefeningen, reflectie of begeleiding kunnen helpen om te begrijpen waar jouw zenuwstelsel op reageert en wat het nodig heeft om zich weer veilig te voelen.

13. Het opnieuw trainen van het zenuwstelsel

Er bestaan wetenschappelijk onderbouwde technieken om nieuwe patronen aan te leren, zoals meditatie, graded motor imagery, cognitieve gedragstherapie of schrijfoefeningen.

14. Nieuwe helpende gewoontes

Plezier, dankbaarheid, beweging en steun vanuit je omgeving zorgen voor natuurlijke pijnstillende stoffen. Hoe vaker je dit oefent, hoe rustiger het zenuwstelsel wordt.

15. Een nieuwe blik op jezelf en op pijn

Door deze stappen kunnen klachten verminderen, maar ook de manier waarop je met jezelf omgaat verandert. Veel mensen merken uiteindelijk meer rust, meer zelfvertrouwen, sterkere relaties en een vriendelijkere houding naar hun eigen lichaam.

Waarom dit belangrijk is

Deze stappen zeggen niet dat pijn ‘tussen de oren’ zit. Pijn is altijd echt.

Het laat zien dat het zenuwstelsel kan veranderen door stress, ingrijpende ervaringen en langdurige spanning. Precies dat maakt het mogelijk dat het ook weer kan kalmeren.

Door inzicht, oefening en steun vinden veel mensen nieuwe manieren om hun klachten te beïnvloeden en ruimte terug te krijgen in hun leven.

---

Waar kun je meer lezen over de invloed van het zenuwstelsel bij chronische pijn?

In Pijnstad vind je meer uitleg en herkenbare ervaringen van anderen.

Bekijk bijvoorbeeld:

• De rol van het zenuwstelsel bij chronische pijn
• De mind-body benadering voor chronische pijn
• Body-mind therapieën bij chronische pijn

Ook bij Stichting Emovere vind je extra uitleg en herkenning:

• Op depijnvoorbij.nl vind je veel ervaringsverhalen die juist het oorzakelijk model als uitgangspunt hebben.
• Ook vind je er extra uitleg over het Oorzakelijk model, gebaseerd op recente inzichten uit (neuro) wetenschappelijk onderzoek, kennis en ervaring van artsen en (zorg)professionals, en op talloze succesvolle herstelverhalen van ex-patiënten.