Chronische pijn kan ingewikkeld zijn. Soms is er schade in het lichaam, maar vaak past de pijn niet goed bij wat artsen op een scan kunnen vinden. De mind-body benadering biedt een andere manier om naar pijn te kijken. De kern van deze visie: stress, spanning, emoties en eerdere ervaringen kunnen juist de oorzaak zijn van pijn of andere klachten. Het lichaam reageert dan op hoe je leeft, denkt en voelt, of hoe je dat in het verleden hebt gedaan. Maar ook op wat je eerder in je leven hebt meegemaakt.

Emoties, trauma’s en stress als oorzaak van pijn

Bij acute pijn is het duidelijk: er is schade en je lichaam waarschuwt je.

Bij chronische pijn werkt het systeem anders. Het zenuwstelsel kan overprikkeld, te gevoelig, raken. Dat gebeurt bijvoorbeeld ook wanneer je langere tijd:

• stress hebt,
• veel verantwoordelijkheid draagt,
• emoties wegduwt,
• (langere tijd) te weinig rust neemt,
• nare gebeurtenissen hebt meegemaakt.

In deze benadering is stress (spanning/emoties/trauma) die het lichaam te lang heeft moeten dragen juist de oorzaak van pijn.

Waarom emoties een rol spelen

“Gevoel doet ertoe.”

Ons lichaam reageert op emoties, ook als we ze zelf niet altijd voelen of herkennen.

Bijvoorbeeld:

• als je bang bent, spannen je spieren zich sneller aan.
• als je verdriet wegstopt, kan je ademhaling oppervlakkiger worden.
• als je boosheid inslikt, blijft je lijf in een staat van waakzaamheid.
• als je altijd “sterk” wilt zijn, en emoties wegstopt, voel je de signalen van je lichaam minder goed.

Emoties zijn niet “lastig”, maar juist een kompas, een richtingaanwijzer. Ze vertellen wat je nodig hebt. Wanneer je dat kompas negeert, raakt het lichaam vaak uit balans. Je zenuwstelsel kan dan gaan reageren op die disbalans en spanningen, bijvoorbeeld met spierspanning, ademhaling maar ook met over-alertheid, minder goed herstel of slechter slapen. Dat gevoeliger zenuwstelsel werkt uiteindelijk ook door in het pijnsysteem.

Wanneer emoties lang vastzitten, kan het brein pijn ‘gebruiken’ als beschermingsreactie.

Het lichaam bedoelt het goed

De mind-body benadering ziet pijn als een beschermingsmechanisme. Een alarm dat je wil helpen, maar dat na een tijd te gevoelig is afgesteld.

Dat gebeurt sneller wanneer:

• je altijd “aan” staat,
• je veel voor anderen zorgt,
• je weinig uitrust,
• je moeilijk grenzen voelt,
• of wanneer je al heel veel hebt meegemaakt.

Het lichaam zegt eigenlijk: “Het is al langere tijd te veel. Ik moet je nu gaan beschermen.”

Iedereen reageert anders

Sommige mensen krijgen hierdoor nek- en schouderpijn, hoofdpijn, buikpijn of rugpijn. Anderen krijgen geen pijn, maar wel vermoeidheid, onrust, gaan piekeren, meer spanning in het lijf of kortademigheid. En weer anderen voelen juist heel weinig tot niets. Tot het moment dat het lichaam, wat of veel later, wél pijnsignalen geeft.

Het draait daarbij om gevoeligheid, niet om schuld. De mind-body benadering zegt nooit dat iemand “iets verkeerd heeft gedaan”. Het is een automatische reactie van het lichaam, niet een keuze of bewuste actie.

Hoe kun je dit systeem kalmeren?

De mind-body benadering geeft verschillende praktische ingangen om het zenuwstelsel weer rustiger te maken. Dat is niet iets wat je ‘even doet’ en daar heb je ook niet altijd zelf direct invloed op. Het is geen kwestie van ‘even hard je best doen en je zenuwstelsel wordt rustiger.’

Maar via meerdere wegen heb je wel invloed. Dat draait om (opnieuw) leren luisteren naar je lichaam, je emoties en ruimte geven aan dat wat er in je leeft. Wat je écht voelt en denkt, ook wel je ‘innerlijke overtuigingen’ genoemd.

1. Begrip en kennis

• Als je snapt hoe pijn werkt, daalt de angst. Je brein krijgt dan meer rust en overzicht.

2. Lichaamssignalen leren herkennen

• Denk aan oefeningen om te leren voelen waar spanning zit. Dit helpt je om eerder in te grijpen.

3. Omgaan met emoties

• Emoties mogen er zijn. Ze vertellen iets.
• Ruimte geven aan emoties kan pijn daadwerkelijk verminderen.

4. Rustige, veilige beweging

• Bewegen in kleine stappen, bijvoorbeeld via graded activity, laat je brein zien dat het lichaam niet écht beschadigd is. Dit helpt het alarmsysteem afbouwen.

5. Nieuwe helpende patronen opbouwen

• Vriendelijke aandacht, rust, verbinding, ademhaling, licht bewegen en positieve ervaringen zetten het zenuwstelsel in de herstelstand.

Op websites zoals depijnvoorbij.nl delen mensen hoe deze benadering hun leven veranderde. Hun verhalen geven hoop en laten zien dat herstel mogelijk is, ook als pijn lang heeft geduurd.

Komt alle aanhoudende pijn dan vanuit emotie en stress?

In Pijnstad besteden we aandacht aan álle visies op en benaderingen van chronische, aanhoudende, pijn. De mind-body benadering is er daar één van.

Deze manier van kijken sluit aan bij onderzoek en ervaringen van artsen zoals Howard Schubiner, psycholoog Mark Lumley en pijnonderzoeker Lorimer Moseley.

Niet iedereen met stress krijgt pijn en niet iedereen met pijn heeft onderdrukte emoties. Hoewel steeds meer mensen, patiënten en behandelaren/artsen, vinden dat de body-mind benadering zeer nuttig is bij aanhoudende pijn, zeggen sommige wetenschappers juist dat er eerst nog meer onderzoek nodig is. Ze willen, vaak biomedisch (lichamelijk gericht) opgeleid, eerst beter begrijpen hoe deze processen precies werken en hoe effectief deze ‘andere kijk op pijnklachten’ is.  

Iedereen is anders. Sommige mensen herkennen zich sterk in deze benadering, anderen deels of niet. De kracht zit in het idee dat lichaam en brein samen werken, en dat verandering wel degelijk mogelijk is.

---

Meer lezen

• De rol van het zenuwstelsel bij chronische pijn
• De rol van stress en trauma’s bij aanhoudende pijn
• Visies op en benaderingen van chronische pijn

Ook Nederlandse organisaties zoals Stichting Emovere werken vanuit deze gedachte: je lichaam volgt hoe jij je van binnen voelt. Je vindt op depijnvoorbij.nl veel ervaringsverhalen van mensen die door anders te leren kijken naar hun pijn en mogelijke oorzaken, uiteindelijk de weg naar herstel van aanhoudende pijnklachten hebben gevonden.

Lees bijvoorbeeld:

• Gevoel doet ertoe
• Er is meer mogelijk dan je denkt, als je anders kijkt en doet
• Herstelverhalen (depijnvoorbij.nl) 
• Podcasts over aanhoudende (pijn) klachten en emoties (depijnvoorbij.nl) 

Want als je luistert naar het fluisteren van je lichaam, hoeft het niet te schreeuwen.